Seminarium Kafkowskie Grzegorza Jankowicza Sezon 7
Seminarium Kafkowskie Grzegorza Jankowicza
Sezon 7: Przemiany Franza Kafki
Opowiadanie Przemiana (Die Verwandlung), napisane w 1912 roku, jest bodaj najczęściej komentowanym tekstem Franza Kafki, przez co stało się wręcz konwencjonalnym przykładem jego sposobu pisania. Mimo to wciąż przyciąga czytelników i stanowi wyzwanie dla interpretujących.
Rozum podpowiada, że kafkowski koncept jest fantastyczny, rodem z baśni lub horroru, bo przecież w rzeczywistości nikt nie może zmienić się w robaka, a jednak na pozór absurdalne perypetie głównego bohatera, Gregora Samsy, sprawiają wrażenie dokumentalnego zapisu realnego doświadczenia. W znakomitej rozprawie Kafka – pro und contra (Kafka – za i przeciw) Günther Anders postawił tezę, że autor Przemiany używa metaforycznych wyrażeń dosłownie, wyciągając z nich wnioski, które urągają logice, ale robi to tak konsekwentnie i sugestywnie, że zaczynamy mu wierzyć. Przykładowo przenośnia „czuję się jak robak” (oznaczająca, że ktoś źle o sobie myśli) – zostaje przez pisarza potraktowana literalnie (Kafka „usuwa” spójnik porównawczy „jak”), a następnie rozwinięta w historię z akcją osadzoną w realiach mieszczańskiej rodziny z lat nastych XX wieku. Ta literacka operacja wywołuje efekt, który można uchwycić za pomocą parafrazy słynnej formuły Groucho Marxa z filmu Kacza zupa: „Gregor Samsa może wyglądać jak robak i zachowywać się jak robak, ale niech was to nie zmyli: on naprawdę jest robakiem”. Tam, gdzie spodziewamy się zdroworozsądkowej riposty w stylu „ale tak naprawdę jest człowiekiem”, autor Przemiany robi logiczną woltę, obezwładniającą zmysły, pobudzającą rozum i skłaniającą nas do zakwestionowania fundamentalnych prawd, którymi do tej pory kierowaliśmy się w codziennym życiu. Różnica polega na tym, że Groucho wywołuje salwę śmiechu, a Kafka – przerażenie.
Zgodnie z klasyczną interpretacją przemiana Gregora jest rodzajem kary, gwałtownie rekonfigurującej parametry jego egzystencji i wpływającej na sposób funkcjonowania całej rodziny. „Robaczywa forma życia” to pułapka, w którą bohater został pochwycony, by zapłacić za swoje czyny (przez kogo, to osobna kwestia). Podczas siódmego sezonu Seminarium Kafkowskiego spróbujemy spojrzeć na metamorfozę Samsy inaczej: potraktujemy ją jako urzeczywistnienie potencjału od samego początku tkwiącego w tej intrygującej postaci. Mówiąc jeszcze inaczej, sprawdzimy, czy przemiana głównego bohatera nie jest przypadkiem ucieczką, formą emancypacji spod władztwa cielesnych, emocjonalnych, ekonomicznych i społecznych ograniczeń.
W rozwinięciu tej refleksji pomogą nam pisarki i pisarze, nawiązujący w swoich utworach do opowiadania Franza Kafki. Przemiana znajdzie się w centrum naszych rozważań, a ścieżkami wiodącymi do owego centrum będą dzieła Różewicza, Carvera, Lispector i Luiselli.
Kalendarz spotkań:
- 28.09.2026: Robaczywe jabłko (lektura: Franz Kafka, Przemiana)
- 26.10.2026: Drobne usterki (lektura: Tadeusz Różewicz, Pułapka)
- 30.11.2026: Zrobiłbym dla was wszystko (lektura: Raymond Carver, Słoń)
- 21.12.2026: Bać się albo nie bać – oto jest pytanie (lektura: Clarice Lispector, Pasja według G.H.)
- 25.01.2027: Kim chciał_byś być? (lektura: Valeria Luiselli, Historia moich zębów)
Wszystkie spotkania odbędą się w księgarni Lokator przy ul. Mostowej 1 w Krakowie.
Start o godz. 19:00.
Przy współpracy:
